Kur’an’a Oryantalist Yaklaşımlar John Wansbrough Örneği

Batı’nın Doğu’yu tanımlama çabalarının çeşitli şekillerini sergileyen oryantalist yaklaşımlar içinde en dikkat çekici husus Kur’an’a bakış açılarında kendini göstermiştir. İslâm’ın ana kaynağı olan Kur’an’a Müslümanlar kelâmullah nazarıyla bakarken gayr-ı Müslimlerin temsil ettiği oryantalist yaklaşımlar Kur’an’ı farklı şekillerde tanımlamışlardır. Kimi oryantalistler onu Kitab-ı Mukaddes’in taklidi, kimileri Hz. Muhammed’in hayatına ışık tutan tarihsel bir belge, kimileri de bir edebiyat ürünü olarak tanımlamışlardır. Bakış açılarındaki bu farklılık, oryantalistlerin farklı metodolojiler ve ön kabuller doğrultusunda hareket etmelerinden kaynaklanmıştır. Batı’da geliştirilen oryantalist yaklaşımların ortak yanı, Kur’an’ın Allah kelamı ve Hz. Muhammed’in de Allah’ın resulü olduğu inancını kabul etmemeleri olmuştur. Bu ortak paydada hareket eden bir oryantalist olan John Wansbrough geleneksel oryantalist yaklaşımlardan farklı  olarak Kitab-ı Mukaddes araştırmalarında kullanılan edebî tahlil metodunu Kur’an’a ve erken dönem İslâm literatürüne uygulamaya çalışmıştır. Bu çalışmada oryantalist yaklaşımlara örnek olarak Kur’an’ı üçüncü /dokuzuncu yüzyılda kanonik metne dönüşmüş bir kitap ve İslâm’ı da Mezopotamya’da Yahudi ve Hristiyan gruplarla polemik içine giren Arapların iki asırlık bir süreçte manevi baskı altında oluşturduğu bir din olarak sunan John Wansbrough’nun görüşleri ve metodolojisi incelenmiştir.